• nedayehoo یک بروزرسانی ارسال کرد ۶ سال, ماه ۳ قبل

    این مطلب راجع به تأثیر حدیثی از پیامبر(ص)، بر روی قوانین معماری و شهرسازی است؛ با برداشت آزاد و خلاصه ای از مقاله ” معرفی اصول حاکم بر حریم بصری خانه بر مبنای اندیشه اسلامی/ دکتر محمد علی آبادی” :
    (ممنون از کاربر شاهده که اصل حدیث رو گذاشتن)

    اصل قصه این بوده: دونفر همسایه بودن که یکیشون تو حیاط اون یکی، یه درخت داشته و مدام بدون اجازه گرفتن میومده خونه طرف که به درختش سر بزنه! و حاضرم نمیشده که درخته رو بفروشه و یا حتی اجازه بگیره… دعواشون رو بردن پیش پیامبر(ص) ایشونم به صاحبخانه دستور دادن که: “برو و آن درخت را قطع کن و جلویش بیانداز، چرا که ضرر و ضراری در اسلام (برای مومن) نیست.”

    توضیحات کلی راجع به ضرر و ضرار:

    تا جایی که من فهمیدم قاعده “لا ضرر” اساسا یک قاعده فقهی است که ساختار قانون مدنی ایران بر آن نهاده شده (اینجاش تو حوزه تخصص وکیل خودمونه) ؛ به تعبیر شهید مطهری برخی قواعد از جمله همین قاعده “لا ضرر” بقیه احکام و قواعد رو کنترل و تعدیل میکنن. منشأ و ادله این قاعده علاوه بر سخن پیامبر(ص) برگرفته از “قرآن” و “عقل” هم هست.
    راجع به معنی “ضرر و ضرار” هم امام خمینی(ره) فرمودند: ضرر، بیشتر به معنای کاستی وارد کردن در مال و جان است و ضرار، به معنی در تنگنا قرار دادن و ایجاد کردن ناراحتی و مشقت برای دیگران است.

    حالا بحث معماریش:

    تو معماریِ خانه ها از نظر اسلام بحث “حریم” خیلی مهمه… برا همین اول راجع به حریم توضیح میدم؛ معنی “حریم” از نظر برترین لغت شناسان عرب:
    الف) آنچه حرام شده و لذا به آن نزدیک یا وارد نشده و به آن دست نمی زنند.
    ب) هر چیز، هر مکان و یا زمانی که حمایت و احترام آن واجب باشد. ( به نظرم حجاب زن یکی از این حریم هاست)
    پس میتوان برداشت کرد که “حریم” انسان عبارت است از چیزهایی که او از آنها حمایت می کند و لذا “خانواده” نیز حریم است.
    در قرآن کریم هم واژه “حریم” بارها در موضوعات مختلف استفاده شده و آنچه از دیدگاه قرآن اهمیت داره اینه که این حریم ها در مسیر کمال انسان محترم شمرده بشه و حدود اونها حفظ بشه.
    مثلا مطابق با آیات ۳۰ و ۳۱ سوره مبارکه نور، مومنان وظیفه دارن نه تنها حرم چشمان خودشون رو از مناظر ناپاک و منافی عفت بپوشونن بلکه موظفند با پوشاندن خودشون، حرم و حریم منظری که دیگران میبینن رو هم در محیط اجتماعی و خانوادگی پاک نگه دارند.
    حوزه این وظیفه الهی تنها لباس نیست بلکه به محدوده خانه و به کل هر فضایی که انسان، اون رو به عنوان حرم خودش در نظر میگیره هم، قابل تعمیم هست و چون خانه مثل پوشش دوم برای انسانه، قوانین و احکام اون رو هم شامل میشه؛ علاوه بر این واژه “حریم” با “حرمت” معنای نزدیکی داره (به معنای “منع”)… یعنی وقتی چیزی حریم به حساب میاد و حرمت داره، در واقع تعرض به اون ممنوعه… پس تعرض به حریم خانه هم ممنوعه! به بیان دیگه چون در اسلام ضرر و ضراری نیست، و تعرض به حریم دیگران در حکم آزار رساندن به اونها به حساب میاد، این تعرض به حریم (حریم بصری و نورگیر و..) در معماری اسلامی جایی نداره.
    حالا بحث سر اینه که در حال حاضر(البته تا جایی که من میدونم) قوانین دقیق و متقنی برای حفظ حریم بصری خانه وجود نداره که جلوی ساختن ساختمان های بسیار بلند رو در کنار خانه هایی که کوتاهند و حیاط دار بگیره، البته مثل اینکه عوارضی وجود داره که البته اون رو شهرداری میگیره نه ساکنین خونه ای که حقوقشون نقض شده! و بحث محقق سر اینه که باید بین فقیه، حقوقدان و معمار تعاملی شکل بگیره تا بتونن بر اساس احکام دین اسلام، قانونی وضع بکنن که ساخت و سازها رو ملزم به رعایت تمام حریم های یک خانه (حریم بصری و منظر و نورگیر و …) بکنه تا شهری اسلامی داشته باشیم.
    (خیلی سعی کردم که مطلب رو، هم خلاصه بگم و هم ساده، امیدوارم براتون مفید باشه)